Psychoterapia jest ważna, ale nie jest uniwersalnym rozwiązaniem
Psychoterapia jest jedną z najważniejszych form profesjonalnej pomocy w przypadku wielu zaburzeń i utrwalonych trudności psychicznych. Może być szczególnie istotna wtedy, gdy problem dotyczy nie tylko pojedynczej sytuacji, ale utrwalonych sposobów funkcjonowania - emocjonalnego, poznawczego i interpersonalnego. Może pomagać między innymi w pracy nad:
- przewlekłymi trudnościami emocjonalnymi,
- zaburzeniami lękowymi i depresyjnymi,
- konsekwencjami doświadczeń traumatycznych,
- trudnościami w relacjach i utrwalonymi schematami funkcjonowania,
- problemami z regulacją emocji,
- zaburzeniami osobowości.
Nie oznacza to jednak, że każdy problem psychologiczny powinien być leczony psychoterapią. Wyobrażenie, że psychoterapia jest odpowiedzią na wszystkie trudności, prowadzi do pomijania innych form profesjonalnej pomocy - a przecież człowiek może potrzebować czegoś zupełnie innego.
Kiedy psychoterapia rzeczywiście jest potrzebna?
Warto zacząć od drugiej strony: kiedy psychoterapia może być szczególnie uzasadniona? Przede wszystkim wtedy, gdy trudność:
- jest utrwalona i powtarza się mimo prób samodzielnego rozwiązania problemu,
- znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie,
- dotyczy sposobu przeżywania emocji i relacji,
- wiąże się z utrwalonymi wzorcami reagowania,
- powoduje istotne cierpienie,
- ma charakter zaburzenia psychicznego wymagającego leczenia.
Szczególnego znaczenia psychoterapia nabiera w przypadku zaburzeń osobowości. W takich sytuacjach problem nie ogranicza się zwykle do jednego objawu, lecz dotyczy bardziej podstawowych sposobów funkcjonowania: rozumienia siebie i innych, regulacji emocji, budowania relacji, reagowania na odrzucenie, frustrację czy zagrożenie. Wymaga to często długofalowej, systematycznej pracy.
To jednak właśnie diagnoza potrzeb powinna prowadzić do decyzji o psychoterapii - a nie odwrotnie.
Różne formy pomocy psychologicznej
Nie każdy człowiek, który zgłasza się do psychologa, potrzebuje psychoterapii. Poniżej sześć form pomocy, które mogą być bardziej adekwatne w zależności od sytuacji.
1. Konsultacja psychologiczna
Kilka konsultacji może być bardziej adekwatne niż rozpoczynanie wielomiesięcznej terapii. Konsultacja pozwala rozpoznać problem, uporządkować sytuację, określić potrzeby i podjąć decyzję dotyczącą dalszego postępowania. Czasami po jednej lub kilku rozmowach okazuje się, że człowiek potrzebował przede wszystkim nazwania problemu.
2. Psychoedukacja
Polega na przekazywaniu wiedzy, która pozwala lepiej rozumieć własne funkcjonowanie - może dotyczyć na przykład regulacji emocji, mechanizmów lęku, traumy czy funkcjonowania poznawczego. Sama diagnoza nie rozwiązuje wszystkich problemów, ale psychoedukacja może zmienić sposób rozumienia własnego funkcjonowania i nie zawsze musi być pierwszym krokiem do psychoterapii.
3. Diagnoza psychologiczna
Bywa, że osoba zgłasza się po psychoterapię, ale jej rzeczywistą potrzebą jest najpierw diagnoza - zwłaszcza gdy trudności z koncentracją, regulacją emocji czy relacjami mogą mieć różne, wymagające odróżnienia przyczyny. Bez diagnozy można rozpocząć pracę nad problemem, którego mechanizm pozostaje niejasny.
4. Wsparcie psychologiczne
Nie każda trudna sytuacja - kryzys po rozstaniu, zmiana pracy, trudna decyzja - wymaga leczenia psychoterapeutycznego. Człowiek może potrzebować przede wszystkim wsparcia w przejściu przez trudny okres: uporządkowania sytuacji, nazwania emocji i uruchomienia własnych zasobów.
5. Trening konkretnych umiejętności
W niektórych sytuacjach problemem nie jest głęboka psychopatologia, lecz brak określonych umiejętności. Pomoc może wtedy obejmować trening regulacji emocji, pracę nad organizacją i planowaniem czy rozwijanie kompetencji komunikacyjnych i społecznych.
6. Stabilizacja i interwencja kryzysowa
W ostrym kryzysie priorytetem nie jest klasyczna psychoterapia, lecz zapewnienie bezpieczeństwa, stabilizacja emocjonalna i - jeśli potrzebna - konsultacja psychiatryczna. Dopiero po ustabilizowaniu sytuacji można zdecydować, czy potrzebna jest dalsza psychoterapia.
Czym różni się konsultacja, diagnoza i psychoterapia?
Konsultacja psychologiczna, diagnoza i psychoterapia częściowo się uzupełniają, ale nie są tym samym.
Konsultacja psychologiczna
Ma zwykle ograniczony i konkretny cel: rozpoznanie problemu, uporządkowanie sytuacji, udzielenie informacji lub ustalenie dalszego postępowania.
Diagnoza psychologiczna
Ma na celu zrozumienie sposobu funkcjonowania człowieka - jego zasobów, trudności, mechanizmów działania i obszarów wymagających wsparcia.
Psychoterapia
To zaplanowany, zwykle dłuższy proces ukierunkowany na zmianę utrwalonych sposobów funkcjonowania emocjonalnego, poznawczego i relacyjnego.
Nawet jeżeli psychoterapia jest wskazana, pozostaje pytanie: jaka psychoterapia? Nie każda metoda będzie równie odpowiednia dla każdego pacjenta - znaczenie mają między innymi możliwości poznawcze, sposób komunikowania się i aktualny poziom stabilności emocjonalnej.
Najczęstsze wątpliwości
Warto pamiętać, że celem profesjonalnej pomocy nie jest znalezienie jednej, uniwersalnej metody dla każdego - lecz dopasowanie formy pomocy do konkretnej osoby i jej sytuacji.
Czy każdy powinien pracować nad sobą?
Nie każda niedoskonałość jest objawem zaburzenia. Nie każdy smutek jest depresją, nie każda niepewność jest zaburzeniem lękowym, a nie każda prokrastynacja oznacza konieczność terapii. Psychologia powinna pomagać człowiekowi lepiej rozumieć siebie, a nie sprawiać, że zaczyna traktować każdy aspekt swojego życia jako problem wymagający naprawy.
Czy problemem czasem nie jest człowiek, tylko warunki, w których funkcjonuje?
Tak. Jeżeli ktoś funkcjonuje w warunkach chronicznego przeciążenia, ma nadmiar obowiązków lub trudną sytuację zawodową, nie zawsze rozwiązaniem jest praca nad sobą - czasami potrzebna jest zmiana warunków funkcjonowania, a psycholog może pomóc rozpoznać, które elementy sytuacji są możliwe do zmiany.
Czy więcej pomocy zawsze oznacza lepszą pomoc?
Nie. Jeżeli ktoś potrzebuje jednej konsultacji, proponowanie mu wielomiesięcznej terapii nie musi oznaczać lepszej opieki. I odwrotnie - jeśli problem ma charakter utrwalony i głęboko zaburza funkcjonowanie, kilka konsultacji może być niewystarczające. Więcej nie zawsze oznacza lepiej - najlepsza pomoc to taka, która jest adekwatna do problemu.
Czy brak psychoterapii oznacza, że problem nie jest poważny?
Nie. Jeżeli psychoterapia jest potrzebna, warto z niej skorzystać - nie należy traktować jej jako oznaki słabości. Jednocześnie osoba, która po konsultacji otrzymała inną formę pomocy niż psychoterapia, nie zrobiła mniej - dojrzałą decyzją bywa też zakończenie konsultacji po uzyskaniu potrzebnych informacji.
Dlaczego forma pomocy powinna wynikać z diagnozy potrzeb?
Najważniejszym pytaniem nie powinno być: Czy psychoterapia działa? To pytanie jest zbyt ogólne. Lepsze pytania brzmią: Dla kogo? W jakiej sytuacji? W odniesieniu do jakiego problemu? Jaki rodzaj oddziaływania jest potrzebny?
Psychoterapia może być bardzo skuteczna, ale jej skuteczność zależy między innymi od dopasowania metody do problemu, możliwości i potrzeb pacjenta. W niektórych sytuacjach potrzebne są konkretne techniki i strategie, w innych - długoterminowa praca nad relacjami, a jeszcze w innych przede wszystkim stabilizacja lub leczenie psychiatryczne. Dlatego profesjonalna pomoc wymaga indywidualizacji.
Nie każda osoba pasuje do każdej formy psychoterapii
Warto pamiętać, że psychoterapia nie jest jednym, jednolitym sposobem pracy. Istnieją różne nurty i modele psychoterapeutyczne, które różnią się między innymi sposobem rozumienia problemu, celami terapii, rolą terapeuty i wykorzystywanymi technikami.
Dobór metody nie powinien być więc kwestią mody czy preferencji terapeuty - powinien wynikać z potrzeb konkretnej osoby: jej możliwości poznawczych, sposobu komunikowania się i aktualnego poziomu stabilności emocjonalnej.
Podejście do pomocy psychologicznej w ILK
W ILK punktem wyjścia nie jest założenie, że każda osoba zgłaszająca się po pomoc potrzebuje psychoterapii. Najpierw staramy się zrozumieć, z czym osoba przychodzi, od kiedy występuje problem, jak wpływa na jej funkcjonowanie i czego rzeczywiście potrzebuje.
Dopiero na tej podstawie rozważamy dalsze postępowanie - może nim być konsultacja psychologiczna, pogłębiona diagnoza, psychoedukacja, wsparcie, praca nad konkretnymi umiejętnościami, psychoterapia albo konsultacja psychiatryczna.
Najlepsza pomoc nie zawsze jest najbardziej intensywna. Jest przede wszystkim adekwatna.
Jeżeli zastanawiasz się, jaka forma pomocy będzie odpowiednia w Twojej sytuacji, zapraszamy do kontaktu - wspólnie ustalimy, czego rzeczywiście potrzebujesz.